Κοίμηση της Θεοτόκου (Μοναστήρι), Βυζαντινή Βασιλική 10ου αιώνος

 

Περίπου ένα χιλιόμετρο ανατολικά της Νέας Φιγάλειας ή Ζούρτσας, στην περιοχή του δεύτερου νεκροταφείου του οικισμού, βρίσκεται ο ιερός ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου, που είναι γνωστός και ως «Μοναστήρι». Χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 10ου αιώνα και πιθανότατα ήταν το καθολικό μονής.

 

Η μονή συνδέθηκε στενά με την ιστορία της Ζούρτσας και σύμφωνα με την παράδοση, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας φιλοξένησε κρυφό σχολειό, ενώ τον Σεπτέμβριο του 1825 πυρπολήθηκε από τον στρατό του Ιμπραήμ πασά. Λειτούργησε ως ανδρική μέχρι το 1834, οπότε καταργήθηκε με διάταγμα του Όθωνα.

 

Περίπου έναν αιώνα αργότερα, κατεδαφίστηκαν τα κελιά των μοναχών και οι άλλοι χώροι της και παρέμεινε μόνο ο ναός, ο οποίος επίσης υπέστη αρκετές μετατροπές και επεμβάσεις. Στην αρχική του μορφή ήταν ξυλόστεγη τρίκλιτη βασιλική. Αργότερα, ο ναός περιορίστηκε σε δύο κλίτη και στη δυτική πλευρά προστέθηκε νάρθηκας. Στο δυτικό, νεότερο τμήμα της τοιχοποιίας έχουν εντοιχισθεί παλαιότερα αρχιτεκτονικά μέλη, που χρονολογούνται στην ύστερη βυζαντινή εποχή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κεραμοπλαστική διακόσμηση στη μεγαλύτερη αψίδα του ιερού, όπου δεσπόζει ένα μεγάλο παράθυρο. Εσωτερικά ο ναός δεν είναι αγιογραφημένος και ο χώρος του ιερού προσδιορίζεται από τη μικρή υπερύψωσή του και από το ξύλινο εικονοστάσι του.

 

Σήμερα (2016) Ο βυζαντινός ναός αποκαταστάθηκε στο πλαίσιο Προγραμματικής Σύμβασης συναφθείσας μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού και της Ιεράς Μητροπόλεως Τριφυλίας και Ολυμπίας. Η αναστύλωση του διήρκεσε περίπου 3 χρόνια ωστόσο η εικόνα που θα δεί ο επισκέπτης από κοντά είναι περισσότερο από εντυπωσιακή! Ο Ναός σύμφωνα με όλα τα στοιχεία αποτελεί το αρχαιότερο Βυζαντινό Μνημείο της Ηλείας και ένα εκ των αρχαιότερων της Ελλάδος.

 

Το Χρυσόβουλο του Μυστρά, με το οποίο ο Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγος παρεχώρησε το 1321 στο Μοναστήρι του Βροντουχίου του Μυστρά:
"...το μετόχιον της Υπεραγίας Θεοτόκου της Βόγαλις μετά των προσόντων αυτή παροίκων και κτημάτων, όσα και οία ησίν, ήγουν αμπέλια, χωράφια, ελαίαι, σύκα, μυλώνος και ετέρων οπωροφόρων δένδρων. Ομοίως κεκτήσθαι και τα χωρία την Ζούρτζαν και την Μουνδράν μετά τοις ειρημένης περιοχής αυτών ..."
είναι το αρχαιότερο και πολυτιμότερο γραπτό ντοκουμέντο για την ιστορία της Ζούρτσας και του Μοναστηριού της.

Αντίγραφο του Χρυσόβουλου όπως το αντέγραψε στον τοίχο του Παρεκκλησίου ο Ηγούμενος Παχώμιος πριν απο 700 χρόνια περίπου, με τη Βυζαντινή γραφή της εποχής εκείνης.

 

 


Γενική άποψη του Μοναστηριού (φωτο Δημήτριος Π. Τριανταφυλλόπουλος)

 

 


Η πίσω πλευρά του Μοναστηριού

 

 


Η Ανατολική πλευρά του Μοναστηριού

 

 


1961: Η καμπάνα του Μοναστηριού κρέμεται απο τον αιωνόβιο πλάτανο, ο οποίος φυτεύτηκε, σύμφωνα με την παράδοση, από τον Ηρακλή Καρανικόλη γύρω στο 1850 , κατόπιν προτροπής του Παπαθανάση που ήταν παπάς και δάσκαλος στο Σχολείο του Μοναστηριού

 


2003: Η καμπάνα του Μοναστηριού

 

 


1887, διαβάζουμε στο υπέρυθρο της εισόδου στη Δυτική πλευρά της εκκλησίας

 


2003: Η Βρύση του Μοναστηριού