ΦΙΓΑΛΙΑ

ΧΩΡΑ ΘΕΩΝ ΚΑΙ ΗΡΩΩΝ

 

 

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ

Στρατηγού και Ακαδημαϊκού Αχιλλέα Τάγαρη

 

 

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΑ ΤΗΣ ΖΟΥΡΤΣΑΣ

 

Ο πλέον ενδιαφέρων κατοικημένος τόπος της επαρχίας Ολυμπίας είναι η κωμόπολη ΝΕΑ ΦΙΓΑΛΙΑ, πρωτεύουσα του Δήμου Φιγαλίας. Αυτή μέχρι το 1927 λεγόταν Ζούρτσα και κατά την Τουρκοκρατία Ζούρτζα ή Ζούριτζα. Το 1927 μετoνομάσθη σε Κάτω Φιγαλία, με  πρόταση του τότε Κοινοτάρχη της Αριστείδη Τάγαρη. Διατήρησε το όνομα αυτό επί μισό αιώνα. Το 1976 μετονομάσθη σε Νέα Φιγαλία. Πιο σωστά θα έπρεπε να ονομάζεται μονολεκτικά Φιγαλία. Σήμερα Aνω Φιγαλία καλείται το χωριό Παύλιτσα και Φιγαλία ο Σιδηροδρομικός Σταθμός της Φιγαλίας με τον γύρω οικισμό, που ονομάζεται αλλιώς Θολό.

Η ετυμολογία τής λέξεως Ζούρτσα είναι λίαν δυσχερής. Αυτοί που ασχολήθηκαν με αυτήν την ετυμολογούν ποικιλοτρόπως.

·         Από την Γαλλική (φράγκικη επί Φραγκοκρατίας) λέξη source = πηγή, που έγινε παραφθορά σε Σούρσα και Σούρτσα ή Ζούρτσα.

·         Από την Αλβανική λέξη jorci = κουνάβι.

·         Από την Σλαβική λέξη jource = αυγή.

·         Από τις Τουρκικές λέξεις jor-cai= σκληρό (ζόρικο) ρέμα κλπ..

·         Σε εμάς, ή λέξη Ζούρτσα είναι Αρχαιοελληνική και της έχει γίνει παραφθορά, λόγω μακροχρονίου χρήσεως. Προέρχεται από την λέξη ζόρσα, ή οποία σημαίνει το θηλυκό ζαρκάδι. (Το αρσενικό ζαρκάδι στην Αρχαιοελληνική γλώσσα λεγόταν ζόρξ, το δε θηλυκό του ζόρσα, κατά το άναξ, άνασσα). Όταν κτίστηκε ή Ζούρτσα είχε γύρω-γύρω δάση, με άφθονα αγριμιών (ζαρκαδιών κ.α.).

Το υποστηριζόμενο ότι λόγω τής καταλήξεως «τσα», πρέπει να είναι οπωσδήποτε σλαβογενής λέξη, δεν ευσταθεί. (Η θεία λέγεται θείτσα, ή μικρή μηλιά μηλίτσα κλπ. χωρίς αυτές, σε «τσα» λέξεις, να είναι σλαβικές). Επίσης στην πάντοτε πυκνοκατοικημένη από Γερμανούς Γερμανία υπάρχει πόλη 8 χιλ. κατοίκων (το 1975) καλούμενη Ζούλτσα. Αυτή είναι επί του πoταμού Ιλμ και έχει περίφημα Ιαματικά λουτρά. Στην περιοχή αυτή ουδέποτε υπήρξαν Σλάβοι. Το «τσα», στην 'Ελληνική γλώσσα που μιλάγανε στα χωριά από το Μεσαίωνα και εντεύθεν, χρησιμοποιείται σε υποκοριστικές λέξεις της ίδιας έννοιας.

·         Μία άλλη ετυμολογική εκδοχή για τη λέξη Ζούρτσα, η παλαιότερη επί Τουρκοκρατίας Ζούρτζα ή Ζούριτζα, είναι ή προέλευσή της από τη λέξη Ζώρτζια (θηλυκό του Ζωρτζής, Γεώργιος).

 

Πάντως, ή πραγματική ετυμολογία τής λέξεως Ζούρτσα δεν έχει ακόμη εξακριβωθεί.

 

 

ΟΙ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΖΟΥΡΤΣΑ

 

Οι μέχρι τώρα εκδοθείσες Ελληνικές Εγκυκλοπαίδειες αναφέρουν τα ακόλουθα για την Φιγαλική πρωτεύουσα, Ζούρτσα.

·         Η εκλεκτή Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη (1928). Τόμος ΣΤ' Σελίδα 229 : «Ζ ο ύ ρ τ σ α . Πολίχνη ορεινή, στην επαρχία Ολυμπίας, άλλοτε πρωτεύουσα του Δήμου Φιγαλίας, παρά τον χείμαρρον Βροντούν, επί απόπτου (θέας μακράς από ψηλά) και ωραίας θέσεως, προς νότον της βουνοσειράς Βουνούκας (Μίνθης). Έχει άφθονα δένδρα και πηγές, κλίμα δε υγιεινό. Έχει Ειρηνοδικείο, Ελληνικό και Δημοτικά (αρρένων, θηλέων) Σχολεία, Ταχυδρομείο και Τηλεγραφείο, καθώς και Αστυνομία. Οι κάτοικοί της το 1928 ήταν 1940. Παραγόμενα προϊόντα: σιτηρά, αμπελουργικά και κτηνοτροφικά είδη. Αποτελεί Κοινότητα μετά των χωριών Μουνδράς και Πρασιδακίου. Εις την Ζούρτσαν ήταν επί Τουρκοκρατίας εγκατεστημένες περί τις 90 Τουρκικές οικογένειες, των οποίων οι άνδρες ήταν πολεμικώτατοι και τυραννούσαν τις γύρω Ελληνικές Κοινότητες. Εκραγείσης της Επαναστάσεως του 1821, αυτοί κατέφυγαν στο Φανάρι, ενωθέντες δε μετά των Φαναριωτών Τούρκων και των μουρτατών εξωμοτών σώθηκαν μέσω Καρύταινας στην Τρίπολη. Μετά τη φυγή τους ή περιοχή της Ζούρτσας εξεγέρθηκε αμέσως».

·         Η Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια (1930).(Προσθήκη  στα παραπάνω) : «Με το προάστιο της Μουνδρά είχε το 1928 κα­τοίκους 2086. Βρίσκεται στις υπώρειες του βουνού Στροφίλι και επί μικρού ποταμού, δεξιού παραποτάμου τής Νέδας. Απέχει περί τα 11 χλμ. από τον ομώνυμο σταθμό της σιδηροδρομικής γραμμής Πάτρας-Καλαμάτας (στο 141 χλμ. αυτής, από την Πάτρα). Έχει και Αστυνομία».

·         Η Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια (1962). Συμπληρωματική έκδοση: «Κωμόπολη με 1669 κατοίκους,. Υψόμετρο 460 μ., Έδρα Κοινότητος (κάτοικοι 2115), στην οποία υπάγονται και τα χωριά Θολό και Φασκομηλιά».

·         Η Εγκυκλοπαίδεια «Ηλίου» (1950) : «Κωμόπολη που έχει μαζί με την Φασκομηλιά 2346 κατοίκους». Αλλες Εγκυκλοπαίδειες: «Παπύρου» και «Νέα Ε.Π.Ε.», αναφέρουν απλά ότι είναι Κοινότητα, που ανήκει και τον αριθμόν των κατοίκων της.

 

Σημ. Ο Στρατηγός Αχιλλέας Τάγαρης υποστηρίζει ότι πρέπει να εξαλιυθεί το τοπωνύμιο «Ζούρτσα» και κάθε αναφορά σε αυτό και αντί αυτού να επικρατήσει το όνομα «ΦΙΓΑΛΙΑ» Αυτό όμως χρειάζεται ριζική αλλαγή του χάρτη της περιοχής με αλλαγή ονομάτων άλλων τοπωνυμιών όπως της Ανω Φιγαλίας και της Φιγαλίας(Θολού).

 

 

Η ΠΟΙΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΖΟΥΡΤΣΑ

 

Τελειώνοντας την αφήγησή μου για την Φιγαλική πρωτεύουσα κρίνω σκόπιμο να παραθέσω ένα αυθόρμητο ποίημα, παραστατικό τής Ζούρτσας, που συντάχθηκε από τον Μακεδόνα Γυμνασιάρχη Αθανάσιο Γιομπλάκη, ο όποιος υπηρέτησε προσφάτως σε αυτή σαν Διευθυντής του Γυμνασίου της. (αυτό δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα τής Ανδρίτσαινας «Νέος Ορίζων», τον Απρίλιο του 1976):

 

Ζούρτσα μου Συ πανέμορφη, στο πράσινο ντυμένη,

με γραφικότατες πλαγιές ομορφοστολισμένη,

με τα στενά δρομάκια σου και τις ανηφοριές σου,

τις ρούγες, τα σοκάκια σου και τις ψηλές αυλές σου.

Τα παλαιά τα σπίτια σου σαν κάστρα καμαρώνουν.

παράδοση ιστορική και πλούτο φανερώνουν.

Ολόκληρη δεν φαίνεσαι πάντα ή μισή κρυμμένη,

όποια πλευρά σου κι αν θα δω μου είναι αγαπημένη.

Νερά τρέχουνε γάργαρα στη Μπούρα και στις ρεματιές,

μαρτίνια βόσκουν χαρωπά στα χόρτα κάτω απ' τις ελιές.

Φασκόμηλα μυρίζουνε, βιολέτες και πανσέδες,

αηδόνια γλυκοκελαϊδούν σε όλους τους μπαξέδες.

Στους φράχτες, στις νεροσυρμές και στων δενδρών τους κλώνους

όλη την άνοιξη ακούς των φτερωτών τους τόνους.

Μικροί μεγάλοι οι κάτοικοι πάνε στην Εκκλησία,

κι ακούν μ' ευλάβεια πολλή τη θεία Λειτουργία.

Πάντοτε είναι πρόσχαροι, καλοί κι ευγενικοί,

πρόθυμοι και καλόκαρδοι, πλούσιοι και πτωχοί.

Πολλά τα εξωκλήσια σου, τριγύρω σκορπισμένα,

πάντοτε πεντακάθαρα, καντήλια αναμμένα.

Του ΑηΝικόλα ή εκκλησιά καλοχρωματισμένη

φυλάει την κωμόπολη εκεί ψηλά κτισμένη.

Γι  αυτό σαν φύγω μακριά και σ' αποχαιρετήσω

ένα κομμάτι τής καρδιάς, Ζούρτσα μου, θα σ' αφήσω!...